Thế hệ uống sữa sói

Câu chuyện bé gái viết thư tố cáo cô giáo của mình, và những chứng cứ về chuyện học sinh trong lớp của cô giáo Tuất được hậu thuẫn để đập phá, xúc phạm và làm mất uy tín, chắc rồi sẽ sớm đi qua, chìm vào quên lãng như những tệ nạn khác trong xã hội Việt Nam vẫn có, vốn vẫn tức giận hò hét và tuyệt vọng.

Trường tiểu học Sài Sơn B (huyện Quốc Oai, Hà Nội), nơi xảy ra vụ bê bối đang được bàn tán trong cuối tháng 3/2021, chắc rồi cũng sớm đi qua được các lời bàn tán và bình phẩm. Cô hiệu trưởng Nguyễn Thị Quyên – người được cho là tạo ra những màn kịch quái gở ấy – chắc cũng không gặp khó khăn gì với chuyện cô giáo dưới quyền mình, từng là 6 năm liền đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua, bỗng hóa người ngây ngô, bị đẩy đi gác cửa, dọn vệ sinh…

Rồi cái kiểu báo chí đồng loạt phẫn nộ, đồng loạt trở giọng, rất quen thuộc trong sinh hoạt xã hội chủ nghĩa, cũng như đã nói rõ điều gì nơi được mệnh danh là “trồng người” ấy.


Nhưng cái còn lại, ghê sợ hơn.

Tôi vẫn nhìn hình ảnh bé gái nói vanh vách lời tố cáo cô mình, hình ảnh học trò đột nhiên nổi loạn trong lớp cô Nguyễn Thị Tuất, tấn công và sách nhiễu cô ngang nhiên, từ bắn thun vào cô, ném đá, tạt nước, trùm đầu cô và lấy thước đánh… nhiều năm sau, nếu các em nhỏ đó được cổ vũ cho hành động điên cuồng như vậy, chúng sẽ trở thành giống loài nào trong gia đình mình? Và nếu có một cơ may, sự cắn rứt và tổn thương thầm kín trong những trái tim bị vẩn đục đó, sẽ dẫn các em về đâu?

Hình ảnh ở trường Sài Sơn B, Hà Nội, gợi nhớ nhiều về thời kỳ cách mạng văn hóa ở Trung Quốc, nơi trẻ em được hướng dẫn, dạy lớn lên bằng căm thù, bạo lực và trung thành với kẻ có quyền lực, đã biến một thế hệ con người hoặc là trở thành vô loài thấp hèn, hoặc trở thành những người khuyết tật tinh thần, luôn đau đớn khi nhớ về sự ngu dốt và tàn bạo của mình.

Một từ ngữ quen thuộc của dân chúng Trung Quốc khi nói về lớp người đó, là thế hệ “uống sữa sói” – những đứa trẻ Hồng Vệ Binh được đẩy vào các tình huống phục vụ người lớn, chỉ biết cắn xé, căm ghét và bầy đàn.

Rất nhiều các thiếu niên bị kích động, tham gia những lực lượng Hồng Vệ Binh để đấu tố cô giáo, thầy giáo mình, thậm chí tham gia đánh đập đến chết. Những đứa trẻ như vậy, được Mao Trạch Đông ngợi ca là những “đóa hoa cách mạng”. Có không biết là bao nhiêu những dữ liệu ghi lại về thảm nạn này, của những đứa trẻ đeo băng đỏ, trừng mắt quát vào mặt thầy cô, cười khoái trá khi đánh đập họ nơi công cộng, lật đổ mọi giá trị giáo dục công dân và học đường.

Và cũng có không biết bao nhiêu lời thú tội, đau đớn, nguyền rủa quá khứ của những người đã lớn khôn, nhận ra mình đã làm gì với đời mình. Trong tác phẩm Red Shadows, Memories and Legacies of the Chinese Cultural Revolution, một phụ nữ gần 70 tuổi nói rằng sau sự kiện cách mạng văn hóa ấy, bà dọn đi nơi khác sinh sống, và dù nhớ quê mình da diết nhưng có lẽ bà sẽ chọn chết ở nơi xa nhà cho yên ổn, vì luôn bị ám ảnh những gì đã xảy thời tiểu học của bà ở đó, nơi bà từng là một Hồng Vệ Binh.

Yu Xiangzhen, một người tích cực nghe hướng dẫn từ người lớn, đã tố cáo và hành hạ cô giáo mình. Bà tự thú với báo chí vào năm mình gần 70 tuổi, về chuyện đời mình đã được cho bú mớm “sữa sói” như thế nào. Lúc ấy, bà chỉ mới 13 tuổi.

“Tôi là một trong những học sinh tích cực nhất, nếu không muốn nói là cách mạng nhất, khi lớp tổ chức một phiên đấu tố chống lại cô giáo Zhang”. Tôi đã đưa ra lời kết tội không đâu, những điều hoàn toàn sai sự thật”, Bà Yu nói. Thành quả cách mạng ấy đã đưa cô giáo Zhang  đến ở trong một chuồng bò, cô phải đi dọn vệ sinh và làm mọi thứ theo yêu cầu, chứ không phải là dạy học.

Bà Yu kể ra rằng mãi đến năm 1990, bà lấy hết can đảm để xin lỗi cô giáo của mình, lúc đó cô giáo đã già yếu lắm, cười và nhớ lại “cô đã bị bắt bò trên đất như chó”. Bà Yu đã bật khóc khi nghe vậy. Thật đau đớn quá, lúc ấy bà chưa đầy 14 tuổi, nồng nhiệt hành động với sự thao túng của người lớn, và đã mang lại đau khổ cho cuộc sống của chính cô giáo mình, và biến mình thành kẻ vô đạo đến chết.

Bao nhiêu lâu nữa, phụ huynh của các em nhỏ ở trường Sài Sơn B sẽ giật mình suy nghĩ – Những người vốn đã đồng thuận với những âm mưu tố cáo cô giáo Tuất, và thản nhiên nhìn hình ảnh con cái mình đánh đập một phụ nữ và là người dạy dỗ con mình? Không chỉ bọn nắm quyền, bọn âm mưu… mà chính các phụ huynh ấy đang giúp cho con cái mình uống sữa sói, tập cho chúng thói quen tàn bạo là lẽ thường, dạy cho chúng rằng bất nhân và vô đạo là cách sống cần thiết để lớn lên trong mái trường xã hội chủ nghĩa?

Trung Quốc thật may mắn vì họ chỉ có 10 năm cách mạng văn hóa, và 1000 năm để thống hối và sửa sai. Nhưng những câu chuyện như ở trường Sài Sơn B, sẽ là một minh chứng về một thế hệ con trẻ đang hóa sói, từ chính ngay môi trường giáo dục của mình, thầm lặng hình thành và không biết bao giờ mới có một điểm kết.

Lẽ nào, chúng ta, người Việt phải gánh vác trọng tội về một thế hệ được dạy lấy nhẫn tâm làm niềm vui, ngay khi trên miệng còn vương mùi sữa mẹ, từ chính nền giáo dục chính thống?

———————-

Cách mạng Văn hóa ở Trung Quốc diễn ra từ năm 1966 đến năm 1976 và được mô tả là cuộc đấu tranh quyền lực và ý thức hệ lớn nhất của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Nó được tổ chức bởi Mao Trạch Đông, lúc đó là lãnh đạo của Đảng Cộng sản, với mục đích chính thức là để đổi mới và truyền bá cuộc cách mạng tinh thần đến mọi thành phần của xã hội Trung Quốc.
Một nền văn hóa mới cho xã hội xã hội chủ nghĩa đã được tạo ra. Trên thực tế, đó là một cuộc tranh giành quyền lực trong nội bộ Đảng, đặc biệt là sau khi vị trí của Mao trong đảng đã bị suy yếu do thất bại của cuộc Đại nhảy vọt, dẫn đến nạn đói hàng loạt. Nhiều người đã bị giết trong những năm đó và hầu như các nhà nghiên cứu lịch sử, đều đồng ý với cách mô tả Cách mạng Văn hóa là “tội ác chống lại loài người dưới chế độ cộng sản”.

Ruồi và Kên Kên của Nguyễn Đức Quang

Rất nhiều người không hiểu nhiều về Phong trào Du Ca Việt Nam trước năm 1975, thường hay thắc mắc tại sao một phong trào sinh hoạt lại phải xin giấy phép hoạt động của Bộ Giáo Dục và Thanh Niên VNCH.

Đây cũng là một trong những điểm mà sau năm 1975, phía tuyên truyền của chế độ mới luôn chụp mũ phong trào du ca, gọi đó là âm mưu dài lâu của của CIA, của tình báo VNCH… Trong thời gian tuyên truyền để hủy diệt các danh tính văn hóa của miền Nam, chiến dịch bắt giữ và kết tội các văn nghệ sĩ miền Nam, phát động từ ngày 3-4-1976, Nguyễn Đức Quang cũng bị lực lượng quân quản tìm tới, cùng số phận với Trần Dạ Từ, Đằng Giao, Nhã Ca, Nguyễn Mạnh Côn, Nguyễn Hữu Hiệu, Hoàng Anh Tuấn, Thân Trọng Kỳ, Hoàng Vĩnh Lộc, Trịnh Viết Thành, họa sĩ Chóe, Như Phong Lê Văn Tiến, linh mục Trần Hữu Thanh, linh mục Đinh Bình Định, thượng tọa Thích Huyền Quang… Sau đó ông đi tù 3 năm.

Theo thông tin từ ông Hoàng Ngọc Tuệ, cựu chủ tịch nhiệm đầu tiên của PTDCVN và ông Nguyễn Thiện Cơ, một trong những người khởi xướng phong trào cho biết, ngày 24-1-1969 là ngày có giấy phép hoạt động của phong trào. Ông Hoàng Ngọc Tuệ là chủ tịch 2 nhiệm kỳ đến năm 1972, sau đó là ông Đỗ Ngọc Yến phụ trách vị trí đó cho đến tháng 4-1975. Sau đó, di tản sang Mỹ, ông Đỗ Ngọc Yến với tư cách là người sáng lập báo Người Việt ở Little Saigon có tập hợp và tổ chức cùng nhạc sĩ Nguyễn Đức Quang nhiều chương trình ở quận Cam, thủ phủ của người Việt tỵ nạn.

Phải có giấy phép, vì tính trách nhiệm của những người tổ chức PTDCVN đưa người đi biểu diễn khắp nơi, tổ chức xây dựng phân ban ở các tỉnh… nếu không rõ được nhóm hành động này thuộc về ai, trong bối cảnh chiến tranh leo thang, và khủng bố trong miền Nam xuất hiện nhiều, một căn cước chung để an toàn và hợp pháp các hoạt động tập hợp con người ở các tỉnh, qua các chương trình văn nghệ, là cần thiết. Hơn nữa, khác hơn các sinh hoạt văn hóa ngẫu hứng, PTDCVN có kết nạp thành viên theo tôn chỉ xây dựng quê hương, tình đồng bào và chán ghét mọi âm mưu đang đặt trên đất mẹ.

Khác với các nhóm nhạc, ca sĩ… bình thường, PTDCVN không có nhiều băng ghi âm để lại theo kiểu phòng thu, phần lớn là thu ngay tại chỗ qua băng cassette và chuyền tay nhau. Hầu hết chứng phẩm của PTDCVN là các nhạc tập. Có cả thảy 10 nhạc tập đã ra đời như vậy:

  1. Chuyện Chúng Mình (1960-1964),
  2. Trầm Ca (cũng là tên của phong trào lúc khởi đầu, nhiều bài để đời của Du Ca xuất từ đây với Việt Nam quê hương ngạo nghễ, Chiều qua Tuy Hòa, Tiếng hát tự do…),
  3. Những Bài Ca Khai Phá,
  4. Cần Nhau (đây là tập được khán giả hâm mộ với nhiều bài được ghi âm với ca sĩ thịnh hành, như Vì tôi là linh mục, Bên kia sông, Cần nhau…),
  5. Thỏ Thẻ Loan Phòng (hay Lời Nguyện Cầu Hạnh Phúc),
  6. Khúc Nhạc Thanh Xuân,
  7. Hương Đồng Quê,
  8. Khúc Ca Mùa Lễ,
  9. Ruồi và Kên Kên,
  10. Dưới Ánh Mặt Trời.

Ba nguyên tắc của Du Ca lúc đó, là (1) Ăn mặc giản dị , nhạc cụ đơn giản. (2) Bất cứ một buổi trình diễn nào của ban Du Ca , bao giờ cũng có những màn hát cộng đồng . Người trình diễn hát với người nghe , người trình diễn dạy cho người nghe ngay tại nơi trình diễn và tất cả cùng hát . (3) Phải tạo ra các sinh hoạt cộng đồng , mới tác động được tinh thần dân tộc và khai phá . PTDCVN chính là hình thái cách tân của các Troubadours (người hát rong) ở Châu Âu thời trung cổ.

Nhưng quan trọng nhất, ý niệm của Du Ca là hát với đời, với hiện thực.

Một trong những bài của dòng Du Ca, tác phẩm của nhạc sĩ Nguyễn Đức Quang, mà mình rất thích là bài Ruồi và Kên Kên. Đây là một nhạc tập được hoàn tất năm 1970, gồm 11 bài, là những ca khúc bi phẫn về những vấn đề lớn nhất trong một khung cảnh chính trị và xă hội đen tối nhất của cả 2 miền đất nước : Im Lặng Là Ðồng Lõa, Ruồi Và Kên Kên, Bọn Lái Buôn Ở Khắp Nơi, Phòng Thí Nghiệm Công Cộng, Vụ Án Cuối Cùng… Cho đến nay, lời và suy nghĩ của các ca khúc này vẫn còn đầy giá trị chứng hiện.

Đất nước và nhân dân thì vẫn vậy, dù hôm qua đi chân đất, ngày nay đã ngồi trên xe hơi, những khổ nạn không lời vẫn diễn ra, vẫn giàu xéo tâm can của bất kỳ ai có trái tim thao thức như nhạc sĩ Nguyễn Đức Quang. Kẻ hèn, bọn ninh bợ, lũ âm mưu quyền lực vẫn dẫy đầy, dù tên gọi khác hay hình dạng khác.

Thử nghe lại Ruồi và Kên Kên của đầu thập niên 70, để thấy.

Tiếng đàn bất ngờ của nghệ sĩ siêu sao ở phòng chủng ngừa covid-19

Mới đây, giới hâm mộ thích thú khám phá một hình ảnh đời thường của Yoyo Ma, nghệ sĩ chơi Cello hàng siêu sao của thế giới, khi ông xách theo cây đàn và chơi cho những người đang chờ lượt chích ngừa Covis-19 thứ hai tại Massachusetts.

Chia sẻ về buổi diễn bất ngờ dài 15 phút này, Yoyo Ma nói đây coi như là cách ông tự ăn mừng và cùng chung vui với những người đang đến nhận lượt chích ngừa cuối của mình. Đoạn phim ngắn về Yoyo Ma ở Đại học Cộng đồng Berkshire, Massachusetts được nhanh chóng lan đi, trong sự thú vị của người chứng kiến.

Yoyo Ma, người đã giành được 18 giải Grammy và bán được hàng triệu đĩa trong sự nghiệp của mình, nói rằng ông muốn làm một cái gì đó như sự cám ơn, trả lại cho những gì mà ông nhận được. Những người may mắn thưởng thức được phần trình diễn của ông là người đến chủng ngừa và hầu hết là bác sĩ, y tá phục vụ ở đó. Cần biết rằng vé xem một buổi hòa nhạc của người nghệ sĩ 65 tuổi này, trung bình 300 USD, đến 1000 USD cho những hàng ghế gần sân khấu.

Richard Hall, một nhân viên làm việc tại đó, nói với tờ báo địa phương Berkshire Eagle rằng cả không gian ở đó đột nhiên yên bình một cách kỳ lạ, với tiếng cello văng vẳng những nốt nhạc của Bach và Schubert.

Nơi đây, Yoyo Ma đã đến chích ngừa lần 1, ông kín đáo quan sát mọi thứ và lần thứ hai khi ông đến, thì mang theo đàn cello. Kết thúc 15 phút trình diễn ngẫu hứng của mình, hàng tràng tiếng vỗ tay cám ơn đã vang lên ở mọi góc của tòa nhà.

Đã có hơn 530.000 người Mỹ đã chết, cho đến khi thuốc chủng ngừa Covid-19 được áp dụng. Vào tuần trước, chính quyền Biden đã thông qua dự luật cứu trợ coronavirus lên đến 1,900 tỷ USD, một đợt chi tiêu phúc lợi đầy tính lịch sử, tính từ nhiều thập niên qua. Biden cho biết ông sẽ ra lệnh cho các tiểu bang cung cấp thuốc chủng ngừa cho tất cả người lớn tuổi ở Mỹ trước ngày 1-5. Ông cho biết, hy vọng rằng vào ngày 4 tháng 7 năm nay, người Mỹ có thể kỷ niệm Ngày Độc lập và ‘bắt đầu đánh dấu sự độc lập của chúng ta khỏi loại virus này’.

Một năm trước, khi đại dịch bắt đầu, Ma bắt đầu một loạt bài trực tuyến có tựa đề ‘SongsOfComfort’, với nỗ lực tạo sự an ủi và giảm bớt lo lắng ‘khi đối mặt với nỗi sợ hãi và sự cô lập với những người yêu âm nhạc.’Trong những ngày đầy lo lắng này, tôi muốn tìm cách liên tục chia sẻ một số bản nhạc đã từng mang lại sự bình tâm cho tôi’, Yoyo Ma viết trên Twitter, một năm trước.

Theo trang web của Yoyo Ma, dự án truyền thông xã hội của ông, bắt đầu bằng những video ngắn tự quay tại nhà, nhanh chóng thu hút người xem trên toàn thế giới, với hơn 18 triệu người. Vào tháng 12 năm ngoái, Ma và nghệ sĩ dương cầm Kathryn Stott đã phát hành một album có tựa đề ‘Những bài hát của niềm An ủi và Hy vọng’. Ma và Stott viết trong phần thông báo về album: ‘Các bài hát giữ lại thời gian ngắn ngủi của cảm xúc: chúng có thể chứa đựng những ước mơ và mong muốn đã mất từ lâu. Mong các bài hát mang lại cảm giác cộng đồng, bản sắc và mục đích, vượt qua ranh giới và gắn kết chúng ta lại với nhau trong lời cảm ơn, an ủi và động viên’.

Buổi trình diễn đầy cảm hứng của Yoyo Ma vào tháng 11 năm 1989, nhắc lại hình ảnh nhạc sĩ Mstislav Rostropovitch mang cây đàn cello đến chơi dưới chân bức tường chia đôi nước Đức. Một người nghệ sĩ tóc bạc trắng, một cây đàn và bản Suites của Bach là biểu tượng hòa bình. Hình ảnh đó là sự hồi sinh. Berlin đang hồi sinh.

Là một nhạc sĩ đàn cello bậc thầy của thế giới, Rostropovitch, vào 30 năm trước, vốn đang sống yên bình tại một căn hộ sang trọng ở quận 16 Paris, qua đài phát thanh, ông hay tin bức màn sắt của thế giới cộng sản đang bị khai tử, và thế là ông lập tức khăn gói lên đường đến Berlin. Cùng một người bạn thân, Rostropovitch mang đàn và đi thẳng đến nơi chân bức tường ô nhục chia cắt và mượn một cái ghế, bắt đầu chơi.

Mstislav Rostropovitch kể lại buổi trình diễn ngẫu hứng đêm 11/11/1989, là ‘một ngày hạnh phúc’, bởi ông biết rằng kể từ giờ phút đó Berlin không còn bị phân chia, người Đức hòa vào một khối và những nốt nhạc của Bach là keo sơn hàn gắn lại hai nửa tâm hồn của những con người bị Đông và Tây giằng xé. Cũng Rostropovitch tâm sự rằng ông cần thấy phải có mặt dưới chân Bức Tường ở vào thời khắc kịch sử đó để tri ân những người đã nằm xuống cũng tại nơi đó.

Hơn 40 năm sau, Yoyo Ma, với cây đàn của mình, cũng cất lên hy vọng về một thế giới đã đau đớn vì thuyết âm mưu, sự thù hằn vô cớ, vì cái chết và sự chia rẽ của con người.